Afgelopen vrijdag presenteerde Landbouwminister Jaimi van Essen, samen met minister Vincent Karremans (Infrastructuur) en staatssecretaris Jo-Annes de Bat (Klimaat en Groene Groei), de plannen om de stikstofneerslag in Nederland omlaag te brengen. Wat de heren betreft moeten boeren hiermee duidelijkheid krijgen, de natuur zich kunnen herstellen, bouwers weer kunnen bouwen en we moeten weer vergunningen kunnen verlenen aldus de persverklaring[1].

De maatregelen voor de Landbouw zult u in grote lijnen al gelezen hebben[2]. Voor ik ze hier verder beoordeel wil ik zeker prijzen dat er nu een kabinet zit dat er wel weer mee aan de slag wil. Dat mag ook wel zeven jaar na de fameuze PAS-uitspraak van de Raad van State, die Nederland aan het stikstofslot legde[3] en het niks-beleid onder de vorige minister Wiersma. Maar, u bent net als ik uiteraard vooral benieuwd of deze plannen gaan werken.

Het geeft in ieder geval hoop dat iedereen blij is dat de plannen er nu liggen en tegelijk zowel de vee- en landbouwsector als de milieubeweging kritisch zijn. Meest positief lijken nog de jonge boeren, maar die willen uiteraard nu ook echt wel eens vooruit[4]. Grote vraag is of de plannen genoeg zijn om Nederland echt van het stikstofslot te halen. Voor dat laatste is duidelijk dat de wettelijke reductiedoelen voor stikstofneerslag in natuurgebieden gehaald moeten gaan worden. In de Omgevingswet staat dat in 2025, 2030 en 2035 respectievelijk 40%, 50% en 74% van de stikstofgevoelige natuur onder de zogeheten Kritische Depositiewaarde (KDW) moet zijn gebracht[5]. Dat reductiedoel voor 2025 is niet bereikt, maar met de gepresenteerde maatregelen zouden de andere twee doelstellingen dan wel gehaald moeten worden.

Hoe lovenswaardig de inzet van het kabinet nu ook is, is tegelijk ook duidelijk dat deze emissiereductiedoelen onvoldoende scherp zijn om de in de wet vastgelegde doelen voor 2030 en 2035 te halen. De doelen voor 2030 zijn losgelaten en met deze inzet gaan de doelen voor 2035 ook zeker niet gehaald worden, aldus Johan Vollenbroek, die het toch als geen ander kan beoordelen[6]. Het valt verder op dat de rekenkundige ondergrens voor stikstof per hectare fors omhoog gaat naar 0,5 mol, de KDW zelfs geheel uit de Omgevingswet wordt gehaald (voor wat is niet duidelijk) en piekbelasters niet worden aangepakt. En van de twintig miljard euro die extra wordt uitgetrokken om deze stikstofplannen te realiseren een groot deel bedoeld is om boeren te helpen over te schakelen naar nieuwe ‘uitstootarme’ technieken. Keer op keer wordt er veel verwacht van dit soort slimme innovaties, alleen vallen die vaak tegen in de harde praktijk[7]. Dan moet je dus zeker bereid zijn om de generieke veestapelkorting tot 2,6 koeien per hectare in 2035 af te dwingen, of misschien wel meer. De vraag blijft nu wel wat hangen of dat echt gaat gebeuren. En daarmee ademen ook deze plannen weer een zekere geest van vrijwilligheid uit en mag vooral het kabinet dat er twee verkiezingen na nu zit de echte knopen doorhakken, zou je dan kritisch kunnen zeggen.

Tegelijk snap ik het allemaal wel. Minister Van Essen straalt duidelijk uit aan de slag te willen gaan met de stikstofaanpak binnen de landbouw, en ja dan heb je als minderheidskabinet nog steeds een meerderheid te zoeken. Dus zit er voor elk wat wils in de plannen en precies dat laat weer zien waarom het politiek zo onverstandig was om niet voor een gewoon meerderheidskabinet te gaan als je echt grote maatregelen moet gaan doorvoeren.

Al met al is de vraag terecht of het genoeg is voor de natuur en ook de echte landbouwomslag zal er niet door komen, maar het is wel een eerste noodzakelijk stap die steun mag krijgen. Maar wordt voorlopig nog wel even vervolgd, dus.

[1] https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2026/06/26/kabinet-haalt-nederland-van-het-stikstofslot-met-stevig-pakket-weer-ruimte-voor-boer-natuur-en-bouw

[2] https://nos.nl/artikel/2620433-kabinet-wil-nederland-gebied-voor-gebied-van-het-stikstofslot-halen

[3] https://www.raadvanstate.nl/@115651/pas-mag/

[4] https://nos.nl/artikel/2620476-dit-vinden-boeren-milieuclubs-en-de-bouwsector-van-de-nieuwe-stikstofplannen

[5] https://www.raadvanstate.nl/adviezen/@154334/w11-25-00316-iv/

[6] https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2026/06/26/mob-maatregelenpakket-onvoldoende-om-van-stikstofslot-te-komen

[7] https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5383826/stikstof-crisis-uitstoot-boeren-wageningen-universiteit-nrc

Deel deze column