Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) is in 2015 ingevoerd als een regeling om de stikstofuitstoot in Nederland te verminderen en tegelijkertijd economische ontwikkelingen mogelijk te maken[1]. Het stelde dat bedrijven met beperkte stikstofuitstoot geen vergunning hoefden aan te vragen, maar alleen een melding hoefden te doen. Dit gold voor activiteiten die plaatsvonden in en rond Natura 2000-gebieden. Het PAS is in 2019 ongeldig verklaard door de Raad van State[2] en dat leidde tot de huidige stikstofcrisis. 

Veel aandacht gaat naar de zogeheten PAS-melders; bedrijven en ondernemers die voor het PAS een melding deden bij de overheid, bijvoorbeeld een melding van een uitbreiding. Zij hoefden daarvoor geen vergunning aan te vragen, een melding van de berekende stikstofbelasting was voldoende[3]. Door de uitspraak van de Raad van State in 2019 moeten PAS-melders nu alsnog over een vergunning beschikken en zijn zij in overtreding als de melding die is gedaan wordt uitgevoerd. Hierdoor zijn de PAS-melders buiten hun schuld om in grote onzekerheid gebracht wordt steeds gesteld.

De vraag is maar of PAS-melders echt niets te verwijten valt stelt jurist Valentijn Wösten die namens MOB[4] handhavingsverzoeken naar provincies stuurt [5]. In 2016 was er al een beroepsprocedure tegen het PAS aangespannen bij de Raad van State van zowel milieuorganisaties als agrarische belangenorganisaties. De milieuorganisaties vonden dat het PAS onvoldoende bescherming bood voor Natura 2000-gebieden en dat de beoogde maatregelen niet effectief zouden zijn om de stikstofdepositie te verminderen. De agrarische belangenorganisaties vreesden dat het PAS te veel beperkingen zou opleggen aan de agrarische sector.

Iedereen wist dat, of kon dat weten, dus wist ook iedereen van het risico om hier op te vertrouwen. Stel dat je een vergunning hebt gekregen, maar daar is beroep tegen ingesteld bij de rechter en die vergunning gaat onderuit. Als je dan al vóór de uitspraak van de rechter hebt gebouwd, geldt dat het bouwen voor eigen rekening en risico was. Er is geen enkel serieus argument om dit anders te zien bij PAS-melders, aldus Wösten. Door de overheid is tegen hen gezegd dat volstaan kon worden met het doen van een PAS-melding. Maar in heel de agrarische sector was bekend dat er een beroep liep tegen het PAS en dat de Raad van State in 2019 uitspraak zou doen. Als zij toch hebben gebouwd nog voordat die uitspraak er lag, dan doen ze precies hetzelfde als de partijen die bouwen voordat er een uitspraak ligt over een aangevochten natuurvergunning.

Demissionair landbouwminister Wiersma gaat dit nu oplossen door een hogere ondergrens dan nu in te voeren voor stikstofneerslag in de natuur[6]. Daarmee slaat zij het recente advies van de Raad van State over dit plan in de wind. Die adviseerde in mei dat het invoeren van een ondergrens ‘niet geringe risico’s’ met zich meebrengt en ‘juridisch kwetsbaar’ is[7]. Een proefproces moet vervolgens uitwijzen of dat juridisch overeind blijft. Maar daarmee verlies je weer kostbare tijd, terwijl het probleem van de PAS-melders niet opgelost kan worden zonder dat dit onderdeel uitmaakt van een complete oplossing van het stikstofverhaal. En die moet binnen vijf jaar de afgesproken stikstofdoelen halen volgens de rechterlijke uitspraak in de Greenpeace-zaak[8].

Wösten stelt dan ook duidelijk dat alle partijen nu beter constructief en realistisch om de tafel gaan om de problemen voor eens en voor altijd op te lossen. Er moet een landbouwtafel komen, waar MOB beslist ook aan zit; en dan voor het ‘echie’. Het speelkwartier is voorbij, er moeten knopen worden doorgehakt stelt Wösten.

Waarvan akte!

[1] https://www.bij12.nl/wp-content/uploads/2023/12/Programma-Aanpak-Stikstof-2015-2021.pdf

[2] https://www.raadvanstate.nl/@115651/pas-mag/

[3] https://www.overijssel.nl/onderwerpen/natuur-en-landschap/stikstof/pas-melders

[4] Mobilisation for the Environment (MOB) is een Nederlandse organisatie die zich inzet voor het behoud van de biodiversiteit en het tegengaan van de opwarming van de aarde. De organisatie voert vele rechtszaken om de overheid te dwingen zich aan de eigen wetgeving te houden, met name als het gaat om stikstofbeleid.

[5] https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/het-is-een-fabel-dat-pas-melders-niks-te-verwijten-valt?tid=TIDP11149313X6B98EA6C09C74867A14BCA4A84F0A93AYI5&utm_campaign=BB_NB_Wekelijks&utm_medium=email&utm_source=binnenlandsbestuur&utm_content=586_16-06-2025%20NEW

[6] https://www.volkskrant.nl/politiek/wiersma-neemt-de-proef-op-de-som-rekenkundige-ondergrens-voor-stikstof-nog-dit-jaar-van-kracht~b8413be6/

[7] https://nos.nl/artikel/2568772-raad-van-state-plan-wiersma-voor-nieuwe-stikstofondergrens-kwetsbaar

[8] https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Rechtbanken/Rechtbank-Den-Haag/Nieuws/Paginas/Rechtbank-beveelt-Nederlandse-Staat-wettelijk-stikstofdoel-2030-te-halen.aspx

Deel deze column