Toen Viktor Orbán in 2010 met een tweederdemeerderheid aan zetels weer premier van Hongarije werd[1], stelde hij de mensen gerust dat de instituties in het land sterk genoeg zouden zijn om hem aan te kunnen. Niet dus, binnen twee jaar was de rechtstaat zover uitgehold dat er al geen weg terug meer was[2].
Momenteel zijn er ook volop zorgen dat Donald Trump zich niet aan de rechterlijke uitspraken gaat houden en daarmee dus ook de essentie van de rechtstaat opzij schuift[3]. En eigenlijk is dat wat je steeds ziet als populisten aan de macht komen. Want ook bij ons staat de democratie onder druk en heeft deze onderhoud nodig, waarschuwde de Raad van State (RvS) onlangs in hun jaarverslag over 2024[4].
Het bestel wordt uitgehold “als krachten binnen en buiten het politieke domein” democratie alleen maar gebruiken als middel om de meerderheid aan de macht te helpen. “Democratie is zoveel meer dan de helft plus één”, schrijft de RvS en ze wijst bijvoorbeeld op het belang van wetenschap, onderwijsinstellingen, onafhankelijke media, adviesorganen en maatschappelijke organisaties voor het functioneren van de democratie. En juist die instituties worden door de populist continu verzwakt door bezuinigingen, verdachtmakingen en rechtszaken.
Uiteraard noemt de RvS geen schuldigen, maar het zal eenieder duidelijk zijn dat de zorg vooral bij de PVV en daarmee bij Geert Wilders zit. In de formatie moest er immers eerst een zogenoemde basislijn over de rechtstaat komen[5], dat is toch al opmerkelijk genoeg. Men moest dus vastleggen dat een overheid zich aan de wet gaat houden. Vervolgens kwam dat hele gedoe over het inzetten van noodwetgeving om snel strenge asielmaatregelen in te voeren, waardoor de invloed van Eerste en Tweede Kamer werd beperkt. Uiteindelijk ging dit voornemen niet door[6], maar ook dit was ook weer veelzeggend. In essentie blijft ook fout dat de PVV naast Geert Wilders geen leden heeft en dus de grootste regeringspartij in feite geen democratisch karakter heeft en al helemaal geen partij is[7].
Maar dat wisten we. Je mag het dan ook nog steeds de VVD en ook de NSC kwalijk nemen dat zij dit kabinet mogelijk gemaakt hebben. En echt tot resultaten leidt het ook niet; ook de voorjaarsnota was vooral weer een triest vooruitschuiven van de echte problemen stikstof en klimaat, naast asiel en het cellentekort[8].
Nu is dit ook wel hoe de meeste mensen een beetje zijn. En precies daarom heb je een overheid nodig die zo niet is en streng maar rechtvaardig ons leidt naar wat het beste is voor ons allemaal op langere termijn.
En nee, dat zal de populist niet gauw kunnen. Die zit er namelijk vooral voor zichzelf.
[1] https://www.parool.nl/nieuws/rechtse-zege-in-hongarije~b9e6bcfc7/
[2] https://www.eumonitor.eu/9353000/1/j9vvik7m1c3gyxp/vimofunw7xns
[3] https://eu.usatoday.com/story/opinion/columnist/2025/04/23/alito-dissent-alien-enemies-act-trump-due-process/83212768007/
[4] https://www.raadvanstate.nl/jaarverslag2024/
[5] https://nederlandsegrondrechten.nl/nieuws/350-afspraken-informatie-over-rechtsstatelijkheid
[6] https://eenvandaag.avrotros.nl/item/van-asielnoodwet-naar-fors-strengere-asielmaatregelen-dit-gebeurde-in-de-tussentijd/
[7] https://www.bnnvara.nl/joop/artikelen/het-echte-democratische-gevaar-de-acceptatie-en-normalisatie-van-de-pvv-eenpersoonsbeweging-van-wilders
[8] https://nos.nl/artikel/2563875-de-voorjaarsnota-bevat-niet-alleen-goed-nieuws-voor-burgers
Geef een reactie